Islandia to kraj znany ze swojej spektakularnej przyrody – lodowców, wulkanów, wodospadów i… gejzerów. Te niezwykłe źródła termalne, które wyrzucają gorącą wodę i parę w powietrze, przyciągają turystów z całego świata. Ale dlaczego właśnie na Islandii gejzery są tak powszechne? Aby odpowiedzieć na to pytanie, musimy przyjrzeć się geologii tego niezwykłego kraju.
1. Islandia – kraina ognia i lodu
Islandia leży na granicy dwóch ogromnych płyt tektonicznych: euroazjatyckiej i północnoamerykańskiej. Płyty te rozchodzą się od siebie, co sprawia, że w skorupie ziemskiej znajdują się liczne szczeliny, przez które może przenikać magma. To właśnie dzięki temu Islandia jest jednym z najbardziej aktywnych sejsmicznie i wulkanicznie miejsc na świecie.
Obecność magmy pod powierzchnią Ziemi wpływa na ogrzewanie wód gruntowych, co prowadzi do powstania gorących źródeł, a w niektórych przypadkach – gejzerów.
2. Jak działa gejzer?
Gejzer to rodzaj gorącego źródła, które wyrzuca wodę i parę wodną w regularnych lub nieregularnych odstępach czasu. Proces ten wynika z unikalnej budowy podziemnych zbiorników wodnych. Gdy woda opada w głąb ziemi przez porowate skały, zostaje podgrzana przez magmę do temperatury znacznie powyżej punktu wrzenia. Jednak ze względu na ciśnienie w głębi ziemi, woda nie wrze od razu.
Kiedy ciśnienie osiągnie krytyczny poziom, gorąca woda gwałtownie zamienia się w parę i wypycha wodę na powierzchnię – w efekcie powstaje charakterystyczna erupcja gejzeru. Po wybuchu cykl zaczyna się od nowa, a gejzer przygotowuje się do kolejnej eksplozji.
3. Najsłynniejsze gejzery Islandii
Na Islandii znajduje się wiele gejzerów, ale kilka z nich jest szczególnie znanych:
- Geysir – od jego nazwy pochodzi ogólne określenie „gejzer”. Obecnie jest mniej aktywny, ale w przeszłości potrafił wyrzucać wodę na wysokość nawet 70 metrów.
- Strokkur – najbardziej niezawodny gejzer Islandii, wybuchający co kilka minut na wysokość od 15 do 30 metrów.
- Litli-Geysir – mniejszy, ale uroczy gejzer, który wciąż zachwyca turystów.
4. Rola gejzerów w ekosystemie i gospodarce Islandii
Gejzery nie są jedynie atrakcją turystyczną – odgrywają również istotną rolę w gospodarce Islandii. Energia geotermalna, pochodząca z wnętrza Ziemi, jest wykorzystywana do ogrzewania domów, produkcji energii elektrycznej i nawet do hodowli roślin w szklarniowych warunkach.
Ponadto, gorące źródła bogate w minerały są wykorzystywane w kąpieliskach termalnych, takich jak słynna Błękitna Laguna, co dodatkowo przyciąga turystów i wspiera lokalną gospodarkę.
5. Czy gejzery mogą zniknąć?
Gejzery są zjawiskiem naturalnym, ale niestety mogą zanikać. Dzieje się tak z różnych powodów, takich jak zmiany w aktywności sejsmicznej, zatykanie się kanałów geotermalnych lub nadmierna eksploatacja wód geotermalnych przez człowieka. Dlatego ochrona tych cudów natury jest istotna dla zachowania ich dla przyszłych pokoleń.